Ga naar hoofdinhoud
Home Kennis Afstand tot spuitzone deugdelijk gemotiveerd via representatieve bedrijfsvoering: 50 meter is geen harde norm

Afstand tot spuitzone deugdelijk gemotiveerd via representatieve bedrijfsvoering: 50 meter is geen harde norm

De standaardrichtlijn voor de afstand tussen agrarische percelen waar gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt en gevoelige functies (zoals woningen) is volgens vaste rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State 50 meter. In een uitspraak van 14 oktober 2026 verduidelijkt de Afdeling (wederom) dat een kortere afstand – in dit geval 25 meter – deugdelijk kan worden gemotiveerd. Opvallend aan deze uitspraak is dat bij de beoordeling van de spuitbelasting niet automatisch hoeft te worden uitgegaan van de planologisch maximaal belastende teelt. Het onderzoek mag aansluiten bij een representatieve bedrijfsvoering in de omgeving, aldus de Afdeling.

Wat speelde er in deze zaak?

De zaak betreft een perceel in Heeswijk-Dinther (gemeente Bernheze). Vergunninghoudster exploiteert daar een paardenhouderij die gespecialiseerd is in het verhuren en inzetten van draagmerries voor embryotransplantatie. De embryo’s worden op het bedrijf ingezet en de merries blijven na de dracht gedurende de eerste 50 dagen op het perceel voor intensieve zorg en toezicht. Om ook buiten reguliere werktijden het noodzakelijke toezicht en de vruchtbaarheidsbegeleiding te kunnen bieden, vroeg vergunninghoudster een omgevingsvergunning aan voor de bouw van een bedrijfswoning met bijgebouw.

Omdat het bestemmingsplan hier niet in voorzag, verleende het college van burgemeester en wethouders van Bernheze in maart 2024 een omgevingsvergunning voor het afwijken van het bestemmingsplan (artikel 2.12, eerste lid, onder a, onder 3°, Wabo). Omwonenden met nabijgelegen agrarische percelen kwamen echter daartegen in beroep. Zij vreesden belemmeringen voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op hun gronden, die op slechts 25 meter afstand van de beoogde bedrijfswoning liggen.

Bij uitspraak van 15 november 2024 vernietigde de rechtbank Oost-Brabant de vergunning voor de bouw van de bedrijfswoning. [1] Volgens de rechtbank was de noodzaak van de bedrijfswoning onvoldoende aangetoond, nu onduidelijk was of het bedrijf zelfstandig functioneerde ten opzichte van het naastgelegen bedrijf van de vader van vergunninghoudster. Nu op grond van de stukken evengoed tot de conclusie kon worden gekomen dat het bedrijf van vergunninghoudster als bedrijfstak moet worden aangemerkt, zou het college ten aanzien van de noodzaak volgens de rechtbank opnieuw advies moeten vragen aan de Adviescommissie Agrarische Bouwaanvragen (AAB).

Wel oordeelde de rechtbank dat het college mocht volstaan met het in de omgevingsvergunning opnemen van voorschriften over driftreducerende maatregelen (zoals een hagenstructuur) om de beoogde bedrijfswoning op een afstand van 25 meter van de landbouwgronden aanvaardbaar te achten.

In reactie op deze vernietiging liet het college een herzien advies opstellen door de AAB. De AAB concludeerde dat de paardenhouderij een volwaardige arbeidskracht omvat, een zelfstandige financiële administratie heeft en dat 24-uurs toezicht op de drachtige merries noodzakelijk is. Ongeveer een half jaar later verleende het college opnieuw de omgevingsvergunning. Zowel het incidenteel hoger beroep van de omwonenden tegen de rechtbankuitspraak als hun beroep tegen het herstelbesluit kwamen vervolgens aan de orde bij de Afdeling.

Oordeel van de Afdeling

i. Locatiespecifiek onderzoek vereist voor afwijking van de 50-meternorm

De Afdeling stelt vast dat het oordeel van de rechtbank – dat het college mocht volstaan met het voorschrijven van driftreducerende maatregelen zonder specifiek onderzoek – onjuist was. Uit vaste rechtspraak volgt immers dat een afstand van 50 meter tussen gevoelige functies en agrarische gronden met gewasbeschermingsmiddelen de norm is. Een verkleining van die afstand mag alleen wanneer daar een deugdelijk, locatiespecifiek onderzoeksrapport aan ten grondslag ligt. Het incidenteel hoger beroep van de omwonenden was op dit punt gegrond. Dit leidde echter niet tot een andere uitkomst, omdat vergunninghoudster hangende het hoger beroep alsnog een locatiespecifiek onderzoek had overgelegd.

ii. Representatieve bedrijfsvoering versus maximale planologie

De omwonenden betoogden dat het locatiespecifiek onderzoeksrapport gebrekkig was, omdat het uitging van een representatieve bedrijfsvoering in plaats van de maximale planologische mogelijkheden van hun gronden. Op grond van het bestemmingsplan zouden op hun gronden immers ook teelten met een hoge spuitbelasting (zoals fruitteelt) kunnen worden uitgeoefend.

De Afdeling volgt dit betoog niet. Volgens de Afdeling hoeft in een locatiespecifiek spuitzonerapport niet automatisch te worden gerekend met de theoretisch meest belastende teelt. Het onderzoek mocht aansluiten bij een representatieve bedrijfsvoering, waarbij is geanalyseerd welke teelten feitelijk in de omgeving voorkomen en met welke frequentie. Uit het onderzoek bleek dat 86% van de omliggende gronden een lage tot gemiddelde spuitbelasting kent, en dat teelten met een hoge spuitbelasting slechts op 5% van de gronden plaatsvinden. Bezien vanuit een representatieve bedrijfsvoering was de maximaal te verwachten spuitbelasting ‘gemiddeld’. Daarmee achtte de Afdeling de afstand van 25 meter deugdelijk gemotiveerd.

iii. Driftreducerend afschermend groen niet noodzakelijk

De omwonenden voerden aan dat de ‘afdoende bescherming’ die de voorgestelde wintergroene haag (van 3 meter hoog en 1 meter breed) zou bieden, onvoldoende was onderbouwd wat betreft optische dichtheid en effectiviteit. Ook dit argument verwierp de Afdeling. Omdat uit het onderzoek al bleek dat 25 meter op basis van de representatieve bedrijfsvoering toereikend was, waren aanvullende driftreducerende maatregelen niet eens noodzakelijk. De haag dient slechts als extra waarborg voor het geval in de toekomst wel voor een hoogbelastende teelt wordt gekozen.

Betekenis voor de praktijk

De Afdeling bevestigt dat 50 meter het vertrekpunt blijft, maar geen harde grens vormt. Een kortere afstand tussen agrarische gronden en een gevoelige functie is mogelijk, zolang deze wordt onderbouwd met een zorgvuldig locatiespecifiek onderzoek. Daarnaast is er ruimte voor een onderzoek op basis van een representatieve bedrijfsvoering op de gronden waar teelten met een spuitbelasting plaatsvindt. Bij het bepalen van de spuitbelasting hoeft namelijk niet uit te worden gegaan van de planologisch meest belastende teelt, maar mag worden gekeken naar de representatieve invulling van de teelten in de omgeving.

Raadpleeg hier de volledige uitspraak van de Afdeling van 14 oktober 2026, ECLI:NL:RVS:2026:6094.


[1] De uitspraak van de rechtbank zelf is niet gepubliceerd op Rechtspraak.nl.