Tijdens de uitreiking van de Overheidsaward, waarvoor ik als jurylid mocht optreden, klonk het meermaals: het vertrouwen in de overheid staat onder druk. Het gaat er soms hard aan toe, waarbij politiek-bestuurders en ambtenaren met intimidatie te maken hebben, of nog erger. Eerder al ging het in deze bijdrage al over de bedreiging van toga-dragers. Het ondermijnt onze democratische rechtsstaat en verdient krachtig weerwoord. Maar er is ook een andere beweging nodig.
Zo bedacht de gemeente Heemskerk, als winnaar van de Verkiezing Beste Overheidsinnovatie in 2024, om aan haar inwoners gemeentevlaggen te verstrekken om de prijs te vieren. Voor wie dat wilde, kon er eentje worden afgehaald.
Duizend vlaggen moest genoeg zijn, dachten ze nog. Maar zelfs nadat ze voor de tweede keer drieduizend extra vlaggen lieten bijmaken, waren ze in een mum van tijd door hun voorraad heen. Voor Heemskerk een teken dat inwoners trots zijn op hun gemeente.
Voor mij is het ook een voorbeeld van ambtenaren die zich met kunde en creativiteit inzetten voor het publiek belang. Waardoor de relatie tussen overheid en burgers juist wordt versterkt. Dit jaar sleepte de Rechtspraak de prijs in de wacht voor het meest innovatieve overheidsorgaan. Via voorRecht-Rechtspraak beslechten steeds meer rechtzoekenden met een AI-assistent een VvE-conflict. Waar de digitale hulp geen definitieve uitkomst biedt, springt een zaakbegeleider bij. Een aanpak met potentieel om de toegang tot het recht te verbeteren.
Naast het krachtig weerwoord bieden tegen intimidatie toont dit een tweede route. Ambtenaren, gesteund door hun bestuurders, die problemen onder ogen zien en daarna met lef oplossingen zoeken en bieden. Intimidatie, bedreigingen en geweld zijn nooit goed te praten. Nooit. Maar onder het topje van die ijsberg bevindt zich een brede samenleving die met haar overheid vooruit wil.
Als landsadvocaat probeer ik dat op mijn plek, binnen onze mogelijkheden als advocatenkantoor, samen met onze cliënten. Met steun van de secretaris-generaal van het ministerie van Justitie en Veiligheid zoek ik bijvoorbeeld naar manieren om meer inzicht te geven in maatschappelijke rechtszaken. Onbegrip daarover verzwakt het vertrouwen in de overheid en de rechtsstaat in brede zin. Met het publiekelijk verstrekken van zaaksinformatie bieden we meer inzicht in juridische standpunten en de complexe belangenafweging. Het zal vast met trial and error gepaard gaan. Maar als dat op kleine schaal al bijdraagt, dan is dat de moeite van het proberen waard.
REIMER VELDHUIS
