Uit de landspraktijk - Oktober 2026: Aanjagers en verjagers

Tijdens een debatavond aan de start van de Week van de Rechtsstaat, spraken wij met elkaar over maatschappelijke rechtszaken. Alleen al het feit dat directeur Marieke Vellekoop (Greenpeace), journalist Hans Nijenhuis (AD), burgemeester Paul Depla (Breda) en onderzoeker Rowie Stolk (Universiteit Leiden) daartoe bereid waren, onderstreept dat er een gedeelde verant­woordelijkheid voor de rechtsstaat wordt ervaren.

Een dikke anderhalf uur ging het over maat­schappelijke problemen die aan de rechter worden voorgelegd. De overheid is daarin dan vaak partij. Dat brengt volgens mij veel goeds. Het kan een aanjager zijn van een oplossing. Het zorgt ook voor dilemma’s en daarover ging het debat. Kijk het vooral zelf terug bij de Vereniging voor OverheidManagement.

Het deelnemen aan de Week van de Rechtsstaat doen wij als kantoor niet voor niets. Want zorgwekkend genoeg neemt het vertrouwen in de democratische rechtsstaat af. We lieten dat meten door Ipsos I&O. Mensen noemden spontaan als belangrijkste rechten en plichten: het recht op vrijheid en de plicht dat iedereen zich aan wetten en regels houdt.

Maar wat betekent het als een groeiend deel van de Nederlanders, nu 43 procent, zegt niet zo veel/helemaal geen ver­trouwen te hebben in het goed functio­neren van de rechtsstaat? Ervaren zij verlies van vrijheid en meer wetteloosheid?

Nijenhuis vergeleek het tijdens het debat met de situatie van verkeersdrukte op een kruispunt. Als mensen zich niet houden aan de regel dat je, ondanks groen licht, wacht met rijden tot het kruispunt leeg is, dan staat iedereen vast. Dan is er dus geen vrijheid met chaos en boosheid tot gevolg. Niemand die het dan over de rechtsstaat heeft, schetste hij, maar iedereen gaat hopen op een sterke man die de boel kort en klein slaat om het kruispunt vrij te maken.

Hoe los je dat op? De Week van de Rechtsstaat alleen gaat dat niet teweeg­brengen. Maar het kan wel een aanjager zijn van oplossingen. Zo sprak NRC-journalist Bas Heijne bij de opening. Ik neem daaruit mee dat de grote vraag is hoe we zorgen dat de rechtsstaat een zaak is van het hoofd én van het hart. Zodat mensen niet hopen op een geweld­dadige verjager van de rechtsstaat als het vastloopt.

Al is de Week dan een druppel op een gloeiende plaat, elke druppel telt wel op. We moeten er samen voor zorgen dat iedereen zich verbonden voelt met het hart van de democratische rechtsstaat: het parlement als de wetgever, de over­heid als de uitvoerende macht en de onafhankelijke rechtspraak. Als landsad­vocaat wil ik mijn verantwoordelijkheid nemen en ook een aanjager zijn. Zoals door rechtsstatelijkheid nog steviger te verankeren in ons werk.

REIMER VELDHUIS

Vond je dit interview leuk?

Dit interview verscheen eerder in Pels Rijcken Magazine. Abonneer je en ontvang Pels Rijcken Magazine als eerste in jouw mailbox.